Saturday, 16 December 2017

ხანდაზმულთა შინმოვლის სერვისები საქართველოში

 

თენგიზ ვერულავა -  მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი

 

ია ადეიშვილი - საქართველოს კარიტასის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის პროგრამის ოფიცერი

 

 

აბსტრაქტი

 

 

შესავალი: ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა ხანდაზმული ასაკის მოსახლეობის ხელმისაწვდომობა სამედიცინო მომსახურებაზე. თუმცა, ხანდაზმულთა მოვლის სერვისები  ჯანდაცვის არცერთ სახელმწიფო პროგრამაში არ არის გათვალისწინებული. მოვლის სერვისებს უმეტესწილად ხორციელდება არასამთავრობო ორგანიზაციების და ოჯახის წევრების (არაფორმალური სერვისები) მიერ. კვლევის მიზანს წარმოადგენდა არასამთავრობო ორგანიზაციების და ოჯახის წევრების მიერ გაწეული შინმოვლის სერვისების, მოვლაზე დამოკიდებული ხანდაზმულთა ცხოვრების მდგომარეობის, მათი რეალური საჭიროებების და მათ მიერ შინმოვლის სერვისებზე გაწეული დანახარჯების შესწავლა. მეთოდოლოგია: კვლევისათვის გამოყენებულ იქნა პირისპირ ინტერვიუირების მეთოდი სპეციალური სტრუქტურირებული კითხვარების მეშვეობით, რომელიც მოიცავდა ხანდაზმულთა ჯანმრთელობის მდგომარეობას, მოვლაზე დამოკიდებულების პერიოდს, ზრუნვის საჭიროებას, მოვლის სერვისებზე დანახარჯებს. შედეგები: ხანდაზმულთა შინმოვლის სერვისებს უმთავრესად არასამთავრობო ორგანიზაციები ახორციელებენ. გამოკითხულთა უმრავლესობა ძირითადად სარგებლობს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მიწოდებული შინ მოვლის სერვისებით, ვიდრე სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით გათვალისწინებული სერვისებით. ხანდაზმული ადამიანები ძირითადად დამოკიდებული არიან მათ ახლობლების მიერ გაწეულ დახმარებაზე და უპირატესობას ანიჭებენ მათ მიერ გაწეულ ზრუნვას საკუთარ სახლში, ვიდრე ინსტიტუციურ (სპეციალიზებულ კლინიკაში, ან მოხუცთა თავშესაფრებში) ზრუნვას. დისკუსია, დასკვნა: ოჯახებს დიდი წვლილი შეაქვთ ხანდაზმულთა დასახმარებლად და მხარდასაჭერად. საჭიროების შემთხვევაში ისინი წარმოადგენენ ზრუნვის მთავარ პროვაიდერებს. ეს ფაქტი უნდა იყოს აღიარებული და გათვალისწინებული ხანდაზმულთა პოლიტიკის შემუშავებისას.

 

ძირითადი საძიებო სიტყვები:  ჯანდაცვა, შინმოვლა

 

შესავალი

 

საქართველოში, ისევე როგორც მსოფლიოს ბევრ ქვეყნებში, სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობის ზრდისა და შობადობის შემცირების ფონზე შეინიშნება ხანდაზმული მოსახლეობის პროცენტული წილის ზრდის ტენდენცია. დიდი ოცეულის ქვეყნებიდან  18 ქვეყანაში აღინიშნება დაბერების მაღალი კოეფიციენტი (WHO, 2005). მაგალითად, შვედეთში 2010 წლისათვის მამაკაცებში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა შეადგენდა 79.1 წელს, ხოლო ქალებში 83.2-ს (WHO, 2012). ასევე, სხვა ქვეყნების მსგავსად, საკმაოდ მოიმატა ხანდაზმულთა რაოდენობა. 65 წლის და მეტი ასაკის მოსახლეობამ 18%-ს მიაღწია, და ექსპერტთა აზრით, 2030 წლისათვის მათი წილი  30%-ით გაიზრდება (Elderly Care in Sweden, 2014).

 

 

2012 წლის მონაცემებით, საქართველოს მოსახლეობა შეადგენს 4,497,600-ს, რომელშიც 65 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობის  წილი 13.7%-ია (დკსჯეც, 2013, გვ. 22). 1995-2012 წლების პერიოდში სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა დაბადებისას გაიზარდა 70.3-დან 74.7 წლამდე (დკსჯეც, 2013, გვ. 26). შედარებისათვის, 2011 წლის მონაცემებით, განვითარებული ქვეყნების სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობის საშუალო მაჩვენებელი შეადგენს  80.1 წელს (OECD Health Statistics 2013).

 

ცხრილი 1: 65 წლის და უფროსი ასაკის მოსახლეობა (2004-2011). საქართველო

 

2004

2005

2007

2008

2009

2010

2011

65 + მოსახლეობა

სულ

598.600

618.0

643.100

636.800

626.200

619.300

616.300

ქალები

367.100

379.000

395.800

393.800

388.800

385.200

383.500

მამაკაცები

231.500

239.000

247.300

243.000

237.400

234.100

232.800

წყარო: დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი.

 

ცხრილი 2: სიცოცხლისმოსალოდნელიხანგრძლივობადაბადებისას, საქართველო, 1995 – 2012 წწ.

 

1995

2000

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

სულ

70.3

71.3

74.0

74.3

75.1

74.2

73.6

74.4

74.5

74.7

მამაკაცი

66.3

67.5

70.0

69.8

70.5

69.3

69.2

70.0

70.2

70.2

ქალი

74.2

75.0

77.6

78.6

79.4

79.0

77.7

78.7

78.6

79

წყარო: დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი.

 

2012 წლამდე ხანდაზმულებზე (სოციალურად დაუცველი კატეგორიის გარდა) არ ვრცელდებოდა სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამები, შესაბამისად დაბალი იყო სამედიცინო მომსახურებით ხელმისაწვდომობა. 2012 წლიდან მოქმედებს საპენსიო ასაკის მოსახლეობის (60 წლის და ზემოთ ასაკის ქალები და 65 წლის და ზემოთ ასაკის მამაკაცები) სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამა. პროგრამა მოიცავს ხანდაზმულ ადამიანებზე სამედიცინო სერვისების უზრუნველყოფას. თუმცა, ხანდაზმულთა შინმოვლის ასპექტი  ჯანდაცვის არცერთ სახელმწიფო პროგრამაში არ არის გავალისწინებული (გარდა პალიატიური ზრუნვის პროგრამისა). პალიატიური ზრუნვის პროგრამა მოიცავს ინკურაბელურ პაციენტთა ამბულატორიულ პალიატიურ მზრუნველობას (თვეში არაუმეტეს 8 ვიზიტპაციენტთან. მომსახურება მიეწოდება არაუმეტეს 6თვის ვადით), ინკურაბელურ და აივ-ინფექცია/შიდსით დაავადებულ ინკურაბელურ პაციენტთა სტაციონარულ პალიატიურ მზრუნველობას, ინკურაბელურ პაციენტთა მედიკამენტებით უზრუნველყოფას (სოციალური მომსახურების სააგენტო, დადგენილება 279, 2013). 2014 წლიდან შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები და ხანდაზმულები (ქალები – 60 წლიდან, მამაკაცები – 65 წლიდან) უზრუნველყოფილნი არიანდამხმარე საშუალებებით, რაც ემსახურება მათ ფუნქციური დამოუკიდებლობის ხარისხის ამაღლებასადა საზოგადოებაში ინტეგრაცია.პროგრამითვალისწინებს შემდეგ კომპონენტებს:

 

ა) სავარძელ-ეტლებით უზრუნველყოფა და შშმ პირთა დასაქმების ხელშეწყობ;

ბ) საპროთეზო-ორთოპედიული საშუალებებით უზრუნველყოფ;

გ) სმენის აპარატებით უზრუნველყოფ;

დ) კოხლეარული იმპლანტით უზრუნველყოფ;

ე) ყავარჯნებით, ხელჯოხ-ყავარჯნებით, უსინათლოთა ხელჯოხებით და გადასაადგილებელი ჩარჩოებით უზრუნველყოფ(საქართველოს მთავრობისდადგენილება №291. 2014 წ.)

 

იმის გამო, რომ მოვლის სერვისები თითქმის არ არის გათვალისწინებული სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამებით, მისი დაფინანსება უმეტესწილად ხორციელდება არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ, უცხოური დონორი ორგანიზაციების ხელშეწყობით. თუმცა ასეთი დაფინანსება ფრაგმენტულ ხასიათს ატარებს. აქვე აღსანიშნავია, რომ 2012 წლიდან თბილისის მერია უმწეო და გაჭირვებულ მდგომარეობაში მყოფი მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით ახორციელებს სიღატაკის ზღვარს მიღმა მყოფი ოჯახების მონაცემთა ბაზაში რეგისტრირებული საწოლს ან სახლს მიჯაჭვული მარტოხელა ბენეფიციარების შინმოვლას, რომლებსაც ფიზიკური თუ ფსიქიკური პათოლოგიის გამო ესაჭიროებათ დახმარება (თბილისის მერია, 2012). 2010 წლიდან შინმოვლის სერვისების დაფინანსებაში ჩაერთო ქ. გორის მუნიციპალიტეტი, ხოლო 2014 წლის სექტემბრიდან ქ. ქუთაისის მუნიციპალიტეტი.  

 

შინმოვლის მიზანია მოვლაზე დამოკიდებული ადამიანების ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება, პაციენტებისა და მათი ახლობლების დახმარება. ხანგრძლივი მოვლის საჭიროების რისკი იზრდება ასაკის მატებასთან ერთად. 0-დან 60 წლამდე იგი შეადგენს 0,6%-ს, 60-დან 80 წლამდე 3,9%-ს, ხოლო 80 წელზე ზევით 28,3%-მდე იზრდება (ზრუნვის პლატფორმა, 2013). ამ მონაცემების გათვალისწინებით, საქართველოს მოსახლეობის 2.1%, ანუ 80 ათასზე მეტი ადამიანი, საჭიროებს ხანგრძლივ მოვლას, რაც, მათი ოჯახის წევრების გათვალისწინებით, ერთიანობაში დაახლოებით 300 ათას ბენეფიციარს წარმოადგენს (შინმოვლის კოალიცია, 2010).

 

 

საქართველოში შინმოვლის სერვისებს ახორციელებენ შემდეგი არასამთავრობო ორგანიზაციები: „საქართველოს კარიტასი“ და „შინმოვლის კოალიცია“ (რომელშიც გაერთიანებულია ფონდი „თაობა“, კავშირი „ადამიანი და ბუნება“, კავშირი „ონკოპრევენციის ცენტრი“, ასოციაცია „გენეზისი“). საქველმოქმედო ფონდი „საქართველოს კარიტასი“ შინმოვლის სერვისებს ახორციელებს 1995 წლიდან, იგი საერთაშორისო და ევროპის კარიტასების წევრი ორგანიზაციაა. შინმოვლის კოალიცია ფუნქციონირებს 2009 წლიდან. აღსანიშნავია, რომ შინმოვლის კოალიციაში შემავალი  ფონდი „თაობა“ 1997 წლიდან ახორციელებს შინმოვლის სერვისებს.

 

 

„შინმოვლის კოალიცია“ და „საქართველოს კარიტასი“ ხანდაზმულ ბენეფიციარებს შინმოვლის თითქმის მსგავს სერვისებს აწვდიან. იგი მოიცავს სხვადასხვა სპეციალისტებით დაკომპლექტებული გუნდის მიერ სამედიცინო, სოციალური და ფსიქო-სოციალური მომსახურების მიწოდებას ბინაზე იმ პირთათვის რომლებიც დროებით ან მუდმივად საწოლს არიან მიჯაჭვულნი. სერვისების მიწოდების თვალსაზრისით განსხვავება მდგომარეობს იმაში, რომ „შინმოვლის კოალიციის“ სამსახურში ჩართულია ექიმი, რომელიც ადგენს ინდივიდუალურ სამუშაო გეგმას მოსარგებლისათვის ექთანთან ერთად. „საქართველოს კარიტასის“ სერვისში ექიმი არ არის ჩართული, მაგრამ სოციალური მუშაკი სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამებში მონაწილე ოჯახის ექიმების მეშვეობით ახერხებს სერვისების მიწოდებას.

 

„საქართველოს კარიტასი“ ბენეფიციართა საჭიროებების მიხედვით  უზრუნველყოფს ექიმი-სპეციალისტების მომსახურებას, „შინმოვლის კოალიციის“ ექიმი კი კონსულტაციას უწევს და ამისამართებს პაციენტებს სპეცალისტებთან. ორგანიზაციები ბენეფიციართა აღრიცხვაზე აყვანის კრიტერიუმად იყენებენ მათი სოციალურად დაუცველის სტატუსს.

 

ცხრილი N3: შინმოვლის გუნდები ორგანიზაციების მიხედვით. 2014წ.                                                                                                                                     

ორგანიზაციები

კოორდინატორი

ექთანი

ექთნისასისტენტი

სოც. მუშაკი

ფსიქოლოგი

ექიმი

მოხალისეები

შინმოვლისკოალიცია

1

17

2

1

 

2

 

საქართველოს

კარიტასი

4

20

5

2

2

 

15

წყარო: საქართველოს შინმოვლის კოალიცია, საქართველოს კარიტასი.

 

საქართველოში მოქმედი ორგანიზაციები შინმოვლის სერვისებს ახორციელებენ საზღვარგარეთის ქვეყნების ფინანსური და ინტელექტუალური მხარდაჭერის მეშვეობით. ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში N 4 წარმოდგენილია ერთ-ერთი ასეთი ორგანიზაციის „საქართველოს კარიტასის“ დაფინანსების წყაროები. როგორც ცხრილიდან ვხედავთ, 2013 წელს დაფინანსების წყაროებს შეადგენდნენ: უცხოური ქველმოქმედება (82.8%), სახელმწიფო დაფინანსება (14.8%) და ჯიბიდან გადახდები (2.4%). საყურადღებოა, რომ ამ მონაცემებში შედის მხოლოდ სოციალურად დაუცველი ბენეფიციარები. თუ გავითვალისწინებთ სხვა მოსარგებლეებს, ჯიბიდან გადახდების წილი მკვეთრად მოიმატებს.

 

 

ცხრილი N 4: საქართველოს კარიტასის 2013 წლის დაფინანსების წყაროები                                                                                                                                    

ქველმოქმედება

სახელმწიფო

ჯიბიდანგადახდები

ჯამი

364,760.00

65,000.00

10,500.00

440,260.00

 

 

წყარო: საქართველოს კარიტასი.

 

1 ხანდაზმულის მოვლის საშუალო ღირებულება 100  ბენეფიციარის შემთხვევაში კვების გარეშე შეადგენს 382 ლარს, ხოლო 1000 ბენეფიციარზე - 188 ლარს („შინმოვლის კოალიცია“, იხ. დანართი 2). იგი მოიცავს, როგორც  მოვლის საშუალებების, ასევე მედიკამენტების, სამედიცინო პერსონალის მომსახურების, ადმინისტრაციული, საკომუნიკაციო და ა.შ. ხარჯებს.

 

 

რადგან სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამები ხანდაზმულთა მოვლის სერვისების მხოლოდ მცირე ნაწილს მოიცავს, უფრო ხშირად იგი არაფორმალური სერვისების სახითაა წარმოდგენილი. ფორმალური ზრუნვა გულისმობს სპეციალური დაწესებულებების, შინმოვლის პროფესიონალების მიერ გაწეულ მომსახურებას, რომლის ხარჯებს აფინანსებენ მოსარგებლეები, ან სახელმწიფო და როგორც წესი, ექვემდებარება გარკვეულ კანონებსა და წესებს. არაფორმალური მოვლა კი გულისხმობს ახლობლების, ოჯახის, მეგობრების, მეზობლების, და სოციალური ქსელის სხვა წევრების მიერ გაწეულ მომსახურეობას. ფორმალურ და არაფორმალურ მოვლას აქვს სხვადასხვა მახასიათებლები და სხვადასხვა როლს თამაშობენ ხანდაზმულთა ცხოვრებაში.

 

 

ხანდაზმულთა ზრუნვას უმთავრესად ოჯახის წევრები ეწევიან, რომელთა შორის ყველაზე მეტი წვლილი მიუძღვით მეუღლეებს, ან მათი არარსებობის შემთხვევაში ზრდასრულ შვილებს (ძირითადად, ქალიშვილები). სიცოცხლის ხანგრძლივობის მატების, ქრონიკულ ავადმყოფთა ზრდასთან ერთად, დროთა განმავლობაში აქტუალური ხდება შინმოვლის სერვისების  შემდგომი განვითარების ხელშეწყობა, მასში სახელმწიფოს მხრიდან მხარდაჭერის, მისი როლის ამაღლება ბენეფიციარების სამედიცინო მომსახურების ხარისხისა და ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიზნით.

 

 

კვლევის მიზანია არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ გაწეული შინმოვლის სერვისების, მოვლაზე დამოკიდებული ხანდაზმულთა ცხოვრების მდგომარეობის, მათი რეალური საჭიროებების და მათ მიერ შინმოვლის სერვისებზე გაწეული დანახარჯების შესწავლა. აღნიშნულთან დაკავშირებით კვლევის შემდეგი კითხვები დაისვა:  

 

  • როგორია ხანდაზმულთა ცხოვრების პირობები და საჭიროებების დიაპაზონი?  
  • მათ საჭიროებებზე როგორ რეაგირებენ სახელმწიფო პროგრამები და არაფორმალური ინსტიტუციები?
  • ხანდაზმულთა საჭიროებებზე და ზრუნვაზე რა გავლენას ახდენენ ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა სოციალური მხარდაჭერა და ჯანმრთელობა?

 

მეთოდოლოგია

კვლევის მეთოდოლოგიური საფუძველია შინმოვლის საკითხებზე არსებული ქართული და უცხოური ლიტერატურა, საქართველოს საკანონმდებლო აქტები, სამთავრობო დადგენილებები, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მეთოდური და ნორმატიული მასალები, სამედიცინო სტატისტიკისა და ავადობის კონტროლის ეროვნული ცენტრის, საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მასალები.

  

კვლევა მოიცავდა თვისებრივ და რაოდენობრივ კომპონენტებს.

 

თვისებრივი კვლევა გულისხმობდა ხანდაზმულთა შინმოვლის სფეროს ექსპერტების მოსაზრებების იდენტიფიცირებას. თვისებრივი კომპონენტის ფარგლებში ჩატარდა ფოკუსური ჯგუფის დისკუსიები და ჩაღრმავებული ინტერვიუ, რომელიც შედგა შინმოვლის სერვისების მიმწოდებელ ორგანიზაციებთან. თვისებრივი კომპონენტის ფარგლებში განხორციელდა 1 ფოკუსური ჯგუფი 2014 წლის აპრილში, თბილისში. ფოკუსური ჯგუფის ხანგრძლივობა იყო დაახლოებით 2-2.5 საათი, ხოლო ჩაღრმავებული ინტერვიუს ხანგრძლივობა - დაახლოებით 1  საათი. 

 

კვლევის მეორე ეტაპზე მოხდა თვისებრივი კომპონენტის ფარგლებში იდენტიფიცირებული პრობლემების საფუძველზე რაოდენობრივი კითხვარისათვის დებულებების შემუშავება. მიზნობრივ ჯგუფად განისაზღვრა 65 წლის ზემოთ  შინმოვლაზე დამოკიდებული ბენეფიციარები ან მათი ოჯახის წევრები. იმის გამო, რომ კვლევა ტარდებოდა შეზღუდულ დროში, კვლევის არეალს წარმოადგენდა თბილისის შინმოვლის არასამთავრობო ორგანიზაციების ბენეფიციარები. 

 

შერჩევის ბაზად გამოყენებული იქნა საქართველოს ზრუნვის პლატფორმის მიერ მოწოდებული შინმოვლის არასამთავრობო ოგანიზაციების ჩამონათვალი.  პლატფორმა წარმოადგენს 35-მდე არასამთავრობო ორგანიზაციის გაერთიანებას, რომლის მიზანია საქართველოში ზრუნვის სისტემის განვითარება. 

 

რაც შეეხება 65 წლის ზემოთ  შინმოვლაზე დამოკიდებული ბენეფიციართა სეგმენტს, შინმოვლის სხვა ორგანიზაციების ბენეფიციართა მონაცემების ხელმიუწვდომობის გამო, შერჩევის ბაზად გამოყენებული იქნა „საქართველოს კარიტასის“ მიერ მოწოდებული ბენეფიციართა სია. „საქართველოს კარიტასის“ სიიდან ბენეფიციართა შერჩევის მეთოდად გამოყენებულ იქნა ალბათური შერჩევის მეთოდი, კერძოდ მარტივი შემთხვევითი შერჩევის სახე - სისტემური შერჩევა. კვლევისათვის შეირჩა „საქართველოს კარიტასის“ 300 ბენეფიციარი.

 

კვლევაში გამოყენებული იქნა პირისპირ ინტერვიუირების მეთოდი. ინტერვიუ ჩატარდა სპეციალური სტრუქტურირებული კითხვარების მეშვეობით. თითოეული კითხვარი შეიცავდა ღია და დახურულ კითხვას, ბენეფიციართა ინტერვიუს ხანგრძლივობა შეადგენდა დაახლოებით 30-45 წუთს.

 

300 შერჩეული პირებიდან გამოკითხვაში მონაწილეობაზე დათანხმდა 283 ბენეფიციარი (94.3%). 17 პირმა უარი განაცხადა გამოკითხვაში მონაწილეობის მიღებაზე, მათგან 9 იყო მამაკაცი და 8 ქალი, რომელთა საშუალო ასაკი შეადგენდა 78 წელს. გამოკითხულთაგან 146 იყო მამაკაცი (51.6%), ხოლო 137 ქალი (48.4%). 65-79 წლის ასაკის შეადგენდა 84.8%, ხოლო 80-98 წლის ასაკის  15.2%. 

  

ცხრილი 5: რესპოდენტთა ასაკობრივ-სქესობრივი შემადგენლობა

 

ასაკი

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

65–79 წწ.

131 (54.6%)

109 (45.4%)

240 (84.8)

80–98 წწ

15 (34.9)

28 (65.1%)

43 (15.2%)

 

 

 

შედეგები:

 

კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ გამოკითხულთა უმეტესობა დაქორწინებულია (54.1%), რომელთა 34.3% ქვრივია. დაუქორწინებელი შეადგენს 7.8%-ს, ხოლო განქორწინებული 3.9%-ს. რაც შეეხება ოჯახის შემადგენლობას: ოჯახების 25.1% ცხოვრობს მარტო, ხოლო ოჯახების 91.5%-ში წარმოდგენილია შვილები. გამოკითხულთა უმეტესი ნაწილის ოჯახში მხოლოდ ერთი წევრია დასაქმებული (35.7%), არავინაა დასაქმებული 32.2%-ში. ოჯახების 19.8%-ში მუშაობს 2 ოჯახის წევრი. ოჯახების 12.4%-ში მუშაობს 3 ოჯახის წევრი. გამოკითხულთა ოჯახების უმეტესი ნაწილის (39.2%) საშუალო თვიური შემოსავალი 300-500 ლარის ფარგლებში მერყეობს. 32.2 %-ის საშუალო თვიური შემოსავალი 300 ლარზე ნაკლებია, და მხოლოდ 28.6%-ს აქვს 500 ლარზე მეტი საშუალო თვიური შემოსავალი.

 

ცხრილი 6: რესპოდენტთა სამოქალაქო სტატუსი, ოჯახის სტრუქტურა, დასაქმება, თვიური შემოსავალი

 

ასაკი

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

სამოქალაქო სტატუსი

 

 

 

დაუქორწინებელი

13 (8.9%)

9 (6.6%)

22 (7.8%)

დაქორწინებული

86 (58.9%)

67 (48.9%)

153 (54.1%)

ქვრივი

41 (28.1%)

56 (40.9%)

97 (34.3%)

განქორწინებული

6 (4.1%)

5 (3.6%)

11 (3.9%)

ოჯახის სტრუქტურა

 

 

 

ცხოვრობს მარტო

34 (23.3%)

37 (27%)

71 (25.1%)

ჰყავს შვილი/შვილები

131 (89.7%)

128 (93.4%)

259 (91.5%)

ოჯახის წევრთა დასაქმება

 

 

 

არავინ არაა დასაქმებული

 

 

91 (32.2%)

ოჯახის 1 წევრია დასაქმებული

 

 

101 (35.7%)

ოჯახის 2 წევრია დასაქმებული

 

 

56 (19.8%)

ოჯახის 3 წევრია დასაქმებული

 

 

35 (12.4%)

ოჯახის თვიური შემოსავალი

 

 

 

300 ლარზე ნაკლები

 

 

91 (32.2%)

300-500 ლარი

 

 

111 (39.2%)

500 ლარზე მეტი

 

 

81 (28.6%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

გამოკითხულთა 50.2% მიიჩნევს, რომ მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობა საშუალო სიმძიმისაა. 27.6%-თვის - არადამაკმაყოფილებელი, ხოლო 22.3%-თვის - ნორმალური. პაციენტებს უმეტესწილად ერთდროულად აღენიშნებათ რამდენიმე დაავადება, რომელთა შორის გამოირჩევა ფიზიკური (26.4%), ფსიქიკური (21.3%), ასევე ხანდაზმულობასთან (23.9%), დაკავშირებული პრობლემები. ბენეფიციართა უმრავლესობას (50.5%) ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად სჭირდებათ დახმარება, გარკვეული ნაწილი (8.5%) საერთოდ მიჯაჭვულია საწოლზე და საჭიროებენ ხანგრძლივ მოვლას, ხოლო არ საჭიროებს დახმარებას გამოკითხულთა 41%.  გამოკითხულთა უმეტესობა (39.2%) 3 წელზე მეტია რაც მოვლას საჭიროებს, 29.3% - 1-2 წელია, 17.7% - 2-დან 3 წელია. ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად ქალები უფრო მეტად საჭიროებენ ზრუნვას (55.5%), ვიდრე მამაკაცები (45.9%). ასევე, ქალები უფრო მეტად არიან მიჯაჭვულნი საწოლზე და საჭიროებენ ხანგრძლივ მოვლას (9.5%), ვიდრე მამაკაცები (7.5%).

 

 ცხრილი 7: რესპოდენტთა ჯანმრთელობის მდგომარეობა, მოვლაზე დამოკიდებულების პერიოდი, ზრუნვის საჭიროება

რესპოდენტები

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

ჯანმრთელობის მდგომარეობა

 

 

 

კარგი

22 (15.1%)

41 (29.9%)

63 (22.3%)

საშუალო

75 (51.4%)

67 (48.9%)

142 (50.2%)

ცუდი

49 (33.6%)

29 (21.2%)

78 (27.6%)

ზრუნვის საჭიროება

 

 

 

არ საჭიროებს დახმარებას ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად

55 (37.7%)

61 (44.5%)

116 (41%)

საჭიროებს დახმარებას ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად

76 (52.1%)

67 (47.4%)

143 (50.5%)

მიჯაჭვულია საწოლზე და საჭიროებს ხანგრძლივ მოვლას

13 (8.9%)

11 (8%)

24 (8.5%)

პაციენტის მოვლაზე დამოკიდებულების პერიოდი

 

 

 

0-დან 1 წლამდე

16 (11%)

23 (16.8%)

39 (13.8%)

1-დან 2 წლამდე

44 (30.1%)

39 (28.5%)

83 (29.3%)

2-დან 3 წლამდე

33 (22.6%)

17 (12.4%)

50 (17.7%)

3 წელზე მეტი

53 (36.3%)

58 (42.3%)

111 (39.2%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

გამოკითხულთა მეტი ნაწილი (73.1%) უფრო ხშირად საარგებლობს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მიწოდებული შინ მოვლის სერვისებით, ვიდრე სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით გათვალისწინებული სერვისებით. ბენეფიციართა გამოკითხვით, ყველაზე მეტად საჭიროებენ ექთნის (52.3%), ოჯახის ექიმის (24.4%), ექიმი სპეციალისტების (23.3%) კვალიფიციურ სამედიცინო დახმარებას.

  

ბენეფიციართა მეტი ნაწილის (32.2%) მიერ ექიმი-სპეციალისტის ვიზიტისათვის გაწეული საშუალო ხარჯი შეადგენს 21-30 ლარს, ხოლო 31.1% საშუალოდ თვეში იხდის 31-50 ლარს. გამოკითხულთა უმრავლესობა (84.1%) უპირატესობას ანიჭებს შინ მოვლას, ვიდრე ინსტიტუციურ (სპეციალიზებულ კლინიკაში) ზრუნვას. ისინი უფრო მეტად დამოკიდებული არიან მათი ახლობლების მიერ გაწეულ დახმარებაზე (ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად საჭირო დახმარება, საწოლზე მიჯაჭვულ პირზე ხანგრძლივი მოვლა), რის გამოც გამოკითხულთა 61.5%-ს ურჩევნია თავიანთი ოჯახის წევრებისგან ან ნათესავებისგან მიიღოს შინმოვლის სერვისები, როდესაც ეს შესაძლებელია). გამოკითხულთა შედარებით ნაკლები 38.5% უპირატესობას ანიჭებს სპეციალისტების მიერ გაწეულ შინმოვლის სერვისებს.

 

 ცხრილი 8: კვალიფიციური პერსონალის საჭიროება, კონსულტაციების ხარჯი.

რესპოდენტები

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

თვის განმავლობაში უფრო მეტად სარგებლობს

 

 

 

სახელმწიფო პროგრამით გათვალისწინებული სერვისებით

45 (30.8%)

31 (22.6%)

76 (26.9%)

არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მიწოდებული სერვისებით

109 (74.7%)

98 (71.5%)

207 (73.1%)

მოვლისას კვალიფიციური კადრის საჭიროება

 

 

 

ოჯახის ექიმი

40 (27.4%)

29 (21.2%)

69 (24.4%)

მედდა

77 (52.7%

71 (51.8%)

148 (52.3%)

ექიმი სპეციალისტები

29 (19.9%)

37 (27%)

66 (23.3%)

ექიმი/სპეციალისტების კონსულტაციებზე ყოველთვიური ხარჯი

 

 

 

0 ლარი, სარგებლობს სახელმწიფო პროგრამით

 

 

 

1-20 ლარი

 

 

 

21-30 ლარი

43 (29.5%)

48 (35%)

91 (32.2%)

31-50 ლარი

37 (25,3%)

51 (37.2%)

88 (31.1%)

51-70 ლარი

43 (29.5%)

24 (17.5%)

67 (23.7%)

71-90 ლარი

23 (15.8%)

14 (10.2%)

37 (13.1%)

90 ლარზე მეტი

 

 

 

უპირატესობას ანიჭებენ

 

 

 

შინ მოვლას

120 (82.2%)

118 (86.1%)

238 (84.1%)

სპეციალიზებულ კლინიკაში ზრუნვას

26 (17.8%)

19 (13.9%)

45 (15.9%)

შინმოვლის სერვისების გაწევისას როდესაც შესაძლებელია, უპირატესობას ანიჭებენ

 

 

 

საკუთარი ოჯახის წევრებს, ან ნათესავებს

88 (60.3%)

86 (62.8%)

174 (61.5%)

სპეციალისტებს

58 (39.7%)

51 (37.2%)

109 (38.5%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

გამოკითხულ ხანდაზმულებზე ვრცელდება სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამები, თუმცა ისინი არ მოიცავენ შინ მოვლის სერვისებს. იმისათვის, რომ ოჯახმა მიაწოდოს ხანდაზმულ ბენეფიციარებს მედიკამენტები  ოჯახების 18% ყოველ თვე ესაჭიროება 21-40 ლარი; 14.8%-ს ესაჭიროება 41-60 ლარი, 13.1%-ს ესაჭიროება 81-100 ლარი. დაავადებების სიმძიმიდან გამომდინარე რესპონდენტთა  12.4%-ს მედიკამენტებზე ესაჭიროება 151-200 ლარი, 8.5%-ს - 201-300 ლარი, ხოლო 7.4%-ს - 300 ლარზე მეტი. მიუხედავად იმისა, რომ ბენეფიციარები ღებულობენ პენსიას, ხოლო სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით გათვალისწინებულია საბაზისო მედიკამენტებზე წლიურად 100 ლარის ფარგლებში მედიკამენტების შეძენა 50%-იანი თანაგადახდით, მათი დანახარჯები მედიკამენტებზე  მაინც მაღალია. ბენეფიციართა 49.1%-მა  აღნიშნა, რომ საჭიროების მიუხედავად მედიკამენტზე ნაწილობრივ მიუწვდება ხელი. 48.1%-მა აღნიშნა რომ სრულად შეიძინა დანიშნული მედიკამენტები, ხოლო 2.8% საერთოდ ვერ შეიძინა დანიშნული მედიკამენტები.

 

 

ცხრილი 9: მედიკამენტებზე ყოველთვიური ხარჯი და ხელმისაწვდომობა

რესპოდენტები

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

მედიკამენტებზე თვიური დანახარჯები

 

 

 

0

 

 

 

1-20

4 (2.7%)

5 (3.6%)

9 (3.2%)

21-40

21 (14.4%)

30 (21.9%)

51 (18%)

41-60

16 (11%)

26 (19%)

42 (14.8%)

61-80

19 (13%)

14 (10.2%)

33 (11.7%)

81-100

20 (13.7%)

17 (12.4%)

37 (13.1%)

101-150

21 (14.4%)

10 (7.3%)

31 (11%)

151-200

15 (10.3%)

20 (14.6%)

35 (12.4%)

201-300

16 (11%)

8 (5.8%)

24 (8.5%)

300-ზე მეტი

14 (9.6%)

7 (5.1%)

21 (7.4%)

მედიკამენტებზე ხელმისაწვდომობა

 

 

 

დანიშნული მედიკამენტები სრულად შევიძინე

70 (47.9%)

66 (51.1%)

136 (48.1%)

დანიშნული მედიკამენტები ნაწილობრივ შევიძინე

71 (48.6%)

68 (51.8%)

139 (49.1%)

დანიშნული მედიკამენტები საერთოდ ვერ შევიძინე

3.4%

3 (3.6%)

8 (2.8%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

მედიკამენტებთან ერთად ბენეფიციარები საჭიროებენ ჰიგიენურ საშუალებებს (ნაწოლების საწინააღმდეგო ლეიბი, პამპერსი, საფენი, გადასახვევი საშუალებები და ა.შ). მათი ხარჯი კარიტასიდან მიღებული მასალების მიუხედავად საკმაოდ დიდია და ხშირად დამატებით ხარჯებს საჭიროებენ. ჰიგიენურ საშუალებებზე გამოკითხულთა 35%-ს ყოველთვიურად ესაჭიროება 51-70 ლარი, 25.8%-ს - 21-30 ლარი, 21%-ს - 31-50 ლარი. ექიმის/ან ექთანის სამედიცინო მეთვალყურეობაზე გამოკითხულთა 32.2%-ს ყოველთვიურად ესაჭიროება 21-30 ლარი, 31 %-ს 31-50 ლარი. მიუხედავად იმისა, რომ კარიტასი  ბენეფიციარებს აწვდის ჰიგიენურ საშუალებებს, გამოკითხულთა 43.1%-მა  აღნიშნა, რომ საჭიროების მიუხედავად ჰიგიენურ საშუალებებზე ნაწილობრივ მიუწვდება ხელი. 55.8%-მა აღნიშნა რომ სრულად შეიძინა ჰიგიენური საშუალებები, ხოლო 1.1% საერთოდ ვერ შეიძინა ჰიგიენური საშუალებები.

 

ცხრილი 10: ჰიგიენურ საშუალებებზე ყოველთვიური ხარჯი და ხელმისაწვდომობა

რესპოდენტები

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

ჰიგიენურ საშუალებებზე ყოველთვიური ხარჯი

 

 

 

0 ლარი

 

 

 

1-20 ლარი

 

 

 

21-30 ლარი

30 (20.5%)

43 (31.4%)

73 (25.8%)

31-50 ლარი

28 (19.2%)

32 (23.4%)

60 (21.2%)

51-70 ლარი

56 (38.4%)

43 (31.4%)

99 (35%)

71-90 ლარი

32 (21.9%)

19 (13.9%)

51 (18%)

90 ლარზე მეტი

 

 

 

ჰიგიენურ საშუალებებზე ხელმისაწვდომობა

 

 

 

სრულად შევიძინე საჭიროების მიხედვით

87 (59.6%)

71 (51.8%)

158 (55.8%)

ნაწილობრივ შევიძინე

57 (39.0%)

65 (47.4%)

122 (43.1%)

საერთოდ ვერ შევიძინე

2 (1.4%)

1 (0.7%)

3 (1.1%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

გამოკითხულთა 22.6% თვლის, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციების შინმოვლის სამსახურების სერვისებმა მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა ბენეფიციართა ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ხოლო 50.2% თვლის, რომ საშუალოდ გააუმჯობესა. შინმოვლის სერვისების შედეგად სოციალური ინტეგრაცია მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა 15.9%-ის აზრით, ხოლო საშუალოდ გაუმჯობესდა - 44.9%-ის აზრით. გამოკითხულთა 59%-ის აზრით შინმოვლის სერვისები ძალიან სასარგებლოა ფინანსური თვალსაზრისით, რადგან ღებულობენ კვალიფიციურ სერვისებს, რომლის გადახდის საშუალება მათ არასდროს ექნებოდათ. აღსანიშნავია, რომ გამოკითხულთა 38.9%-ის მიხედვით, გაწეული სერვისების გამო, ოჯახის წევრებმა შეძლეს შეენარჩუნებინათ თავიანთი სამსახური ან დაეწყოთ ახალი. 51.9%-ის აზრით, შინმოვლის სერვისების წყალობით ოჯახის წევრებს საკმაო დრო რჩებათ მეორე მშობლისთვისაც. 84.1%-მა ხაზი გაუსვა, რომ შინმოვლის სერვისების პაკეტი უნდა შეიცვალოს და უნდა გახდეს ბენეფიციართა საჭიროებების შესაბამისი.

 

ცხრილი 11: შინმოვლის სერვისების შედეგად ჯანმრთელობის მდგომარეობა, სოციალური ინტეგრაცია, მისი ფინანსური სარგებლიანობა

რესპოდენტები

მამაკაცი

146 (51.6%)

ქალი

137 (48.4%)

სულ

283

შინმოვლის სერვისების შედეგად ჯანმრთელობის მდგომარეობა

 

 

 

მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა

27 (18.5%)

37 (27%)

64 (22.6%)

საშუალოდ გაუმჯობესდა

56 (38.4%)

86 (62.8%)

142 (50.2%)

საერთოდ არ გაუმჯობესებულა

6 (4.1%)

8 (5.8%)

14 (4.9%)

შინმოვლის სერვისების შედეგად სოციალური ინტეგრაცია

 

 

 

მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა

20 (13.7%)

25 (18.2%)

45 (15.9%)

საშუალოდ გაუმჯობესდა

52 (35.6%)

75 (54.7%)

127 (44.9%)

საერთოდ არ გაუმჯობესებულა

11 (7.5%)

16 (11.7%)

27 (9.5%)

შინმოვლის სერვისები რამდენად სასარგებლოა ფინანსური თვალსაზრისით

 

 

 

ვღებულობ კვალიფიციურ შინმოვლის სერვისებს, რომლის გადახდის საშუალება არასდროს მექნებოდა

78 (53.4%)

89 (65 %)

167 (59 %)

გაწეული სერვისების გამო, ოჯახის წევრებმა შეძლეს შეენარჩუნებინათ სამსახური ან დაეწყოთ ახალი

46 (31.5 %)

64 (46.7%)

110 (38.9%)

შინმოვლის სერვისების წყალობით ოჯახის წევრებს საკმაო დრო რჩებათ მეორე მშობლისთვისაც

64 (43.8%)

83 (60.6%)

147 (51.9%)

სერვისების პაკეტი უნდა შეიცვალოს საჭიროებებიდან გამომდინარე

120 (82.2%)

118 (86.1%)

238 (84.1%)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ინტერპრეტაცია-დისკუსია

ხანდაზმულთა შინმოვლის სერვისების განვითარებისათვის მნიშვნელოვანია ზრუნვის საჭიროებების გააზრება. საქართველოში შინმოვლის სერვისებს უმთავრესად არასამთავრობო ორგანიზაციები ახორციელებენ საზღვარგარეთის ქვეყნების ფინანსური და ინტელექტუალური მხარდაჭერით. შინმოვლის სერვისების დაფინანსების წყაროებში ძალიან მცირე წილი უკავია სახელმწიფო დაფინანსებას, ასევე მაღალია ჯიბიდან გადახდების წილი. აღნიშნული განაპირობებს ბევრ სირთულეებს, და განსაკუთრებით შინმოვლის სერვისებზე დაბალ ხელმისაწვდომობას.

 

 

კვლევის შედეგებიდან გამომდინარე, დაბალია მედიკამენტებზე და ჰიგიენურ საშუალებებზე ხელმისაწვდომობა. ბენეფიციართა 49.1%-ს საჭიროების მიუხედავად მედიკამენტზე ნაწილობრივ მიუწვდება ხელი, ხოლო 2.8% საერთოდ ვერ შეიძინა დანიშნული მედიკამენტები. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ კარიტასი  ბენეფიციარებს აწვდის ჰიგიენურ საშუალებებს, გამოკითხულთა 43.1%-მა აღნიშნა, რომ საჭიროების მიუხედავად ჰიგიენურ საშუალებებზე ნაწილობრივ მიუწვდება ხელი. დაბალი ფინანსური ხელმისაწვდომობის უმთავრესი მიზეზებია რესპოდენტთა ოჯახის წევრების დასაქმების დაბალი დონე და დაბალი შემოსავლები. გამოკითხულთა უმეტესი ნაწილის ოჯახში მხოლოდ ერთი წევრია დასაქმებული (35.7%), ხოლო არავინაა დასაქმებული 32.2%-ში. გამოკითხულთა ოჯახების 32.2 %-ის საშუალო თვიური შემოსავალი 300 ლარზე ნაკლებია, მაშინ როდესაც გამოკითხულთა 7.1%-ის მედიკამენტებზე ყოველთვიური დანახარჯები 300 ლარს აღემატება. კატასტროფულ დანახარჯებს კიდევ უფრო ამძიმებს ბენეფიციართა ჰიგიენურ საშუალებებზე, აგრეთვე ექიმი-სპეციალისტის ვიზიტისათვის  დანახარჯები.

 

კვლევა გვიჩვენებს, რომ გამოკითხულთა უმრავლესობას ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად სჭირდებათ დახმარება (50.5%), ხოლო გარკვეული ნაწილი საერთოდ მიჯაჭვულია საწოლზე და საჭიროებენ ხანგრძლივ მოვლას (8.5%). რესპონდენტები სარგებლობენ როგორც სახელმწიფო პროგრამით გათვალისწინებული სერვისებით, ასევე კერძო, არამომგებიანი ორგანიზაციების მიერ მიწოდებული სერვისებით. კვლევის შედეგები მიუთითებს, რომ გამოკითხულთა მეტი ნაწილი (73.1%) უფრო ხშირად სარგებლობს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მიწოდებული შინ მოვლის სერვისებით, ვიდრე სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით გათვალისწინებული სერვისებით (სარგებლობს გამოკითხულთა 26.9%). თუმცა, ხანდაზმული ადამიანები, რომლებიც საჭიროებენ ზრუნვას უფრო მეტად დამოკიდებული არიან მათ ახლობლების მიერ გაწეულ დახმარებაზე. იგი ეხება მოვლის როგორც რთულ ასევე შედარებით იოლ სერვისებს, როგორც ყოველდღიური საქმიანობის შესასრულებლად საჭირო დახმარებას, ასევე ისეთი პირის დახმარებას, რომელიც მიჯაჭვულია საწოლზე და საჭიროებს ხანგრძლივ მოვლას. კვლევამ აჩვენა, რომ ბენეფიციართა უმრავლესობა (61.5%) შინმოვლის სერვისების გაწევისას როდესაც ეს შესაძლებელია უპირატესობას ანიჭებენ  საკუთარი ოჯახის წევრების, ან ნათესავების მიერ გაწეულ ზრუნვას თავიანთ სახლში (შედარებისათვის, სპეციალისტებს მხოლოდ 38.5% ანიჭებს უპირატესობას). ასევე აღსანიშნავია, რომ გამოკითხულთა უმრავლესობა უპირატესობას ანიჭებს შინ მოვლას (84.1%), ვიდრე ინსტიტუციურ (სპეციალიზებულ კლინიკაში) ზრუნვას (15.9%). აქვე, საყურადღებოა, რომ რაც უფრო იზრდება ზრუნვის სირთულე, მით უფრო მეტად ურჩევნიათ მოხუცთა თავშესაფრებში ან სპეციალიზირებულ დაწესებულებში მომსახურების გაწევა. ეს შეიძლება აიხსნას იმ გარემოებით, რომ ბენეფიციართა ჯანმრთელობის მდგომარეობის დამძიმების დროს შინმოვლის სერვისები ძალიან მცირე და არაეფექტურია.

  

კვლევებმა აჩვენა, რომ ქალები უფრო მეტად საჭიროებენ ზრუნვას (55.5%) ვიდრე მამაკაცები (45.9%), რაც ადასტურებს რომ ქალებს უფრო მეტად აქვთ ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები ვიდრე იმავე ასაკის მამაკაცებს. ეს შედეგი სხვა კვლევებით მიღებული შედეგების ანალოგიურია (Sigurdardottir, 2011; Larsson K, Thorslund M. 2006). მამაკაცები (52.1%) მეტდახმარებას საჭიროებენ ყოველდღიური ცხოვრების საქმიანობებში, ვიდრე ქალები (47.4%), რაცმიუთითებს, რომ ისინი დამოკიდებულნი არიან მათმეუღლეებზე, რომლებიც უმეტესწილად ახორციელებენ შინმოვლის სერვისებს. მამაკაცების მეტი ნაწილი (58.9%) დაქორწინებულია და ცხოვრობენთავიანთმეუღლეებთან. შეიძლებავივარაუდოთ, რომისინი გაწეულ დახმარებას თვლიან, როგორცოჯახურმოვალეობას და არ მიიჩნევენ მას როგორც დახმარებას.

 

მარტოხელა ქალებიდან და მამაკაცებიდან ყოველდღიურ საქმიანობაში დახმარება ესაჭიროება 58% მამაკაცებს და 42% ქალებს, რაც მიგვანიშნებს, რომ როდესაც მეუღლე გარდაცვლილია, ასეთი სახის დახმარების საჭიროება იზრდება მამაკაცებში. როგორც ჩანს, ქალები უფრო მეტად ზრუნვას ღებულობენ თავიანთი შვილებისაგან, ვიდრე მამაკაცები, ხოლო მამაკაცები, თავის მხრივ, უფრო ხშირად დამოკიდებულნი არიან მათი მეუღლის ზრუნვაზე. ასევე, ქალიშვილები უფრო მნიშვნელოვანია ხანდაზმულთათვის, ვიდრე ვაჟები.

 

ბენეფიციარები რომლებიც ცხოვრობენ არა მეუღლესთან, არამედ სხვა პირებთან (უმთავრესად შვილებთან) ერთად და გააჩნიათ ყოველდღიური ცხოვრების საქმიანობასთან დაკავშირებული პრობლემები, ასევე უპირატესობას ანიჭებენ ზრუნვის დაწესებულებებს. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ხანდაზმულ ადამიანებს არ სურთ მათ ოჯახებს აჰკიდონ ზრუნვის იმაზე მეტი ტვირთი, რასაც ისინი აკეთებენ.

 

რადგანაც ახლობლები წარმოადგენენ ხანდაზმულთა ზრუნვის სერვისების ძირითად მიმწოდებლებს საკუთარ სახლებში, მნიშვნელოვანია, მათთვის შესაფერისი ფორმალური მხარდაჭერის მიცემა, განსაკუთრებით, როდესაც იზრდება ზრუნვაზე პასუხისმგებლობა. ზოგ ქვეყნებში (მაგ., შვედეთში) ოჯახის წევრების მიერ გაწეულ ზრუნვაზე კანონმდებლობით გამოყოფილია სპეციალური მიზნობრივი გრანტები, რომლებსაც გასცემს მთავრობა ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებზე. იგი მიმართულია ზრუნვის არაფორმალური მიმწოდებლების  სტიმულირებისა და განვითარების მხარდასაჭერად (Jegermalm 2009; SALAR, 2009).

 

ოჯახის მიერ გაწეული ხანდაზმულთა ზრუნვის სერვისები ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში. სასურველია ისინი ჩართული იყვნენ არასამთავრობო ფონდების სერვისებში და სახელმწიფო ჯანდაცვით პროგრამებში. როგორც არასამთავრობო ორგანიზაციები, ასევე სახელმწიფო უნდა ითვალისწინებდეს ოჯახის მიერ გაწეულ სერვისებს. სასურველია, როგორც არასამთავრობო ფონდებმა, ისე სახელმწიფომ შეიმუშავოს გეგმა ოჯახის მიერ გაწეული სერვისების მხარდასაჭერად. ოჯახის, როგორც არაფორმალური მიმწოდებლის კომპონენტის ჩართვა შინმოვლის ფორმალურ სერვისებში აამაღლებს  ხანდაზმულთა ზრუნვის მოტივაციას. ეს ეხება როგორც მამაკაცებს, ასევე ქალებს, რადგან ზრუნვის საჭიროების ბენეფიციართა უმრავლესობა დახმარებას ღებულობს მათი მეუღლეებისა და შვილებისაგან და წარმოადგენენ  ზრუნვის მნიშვნელოვან არაფორმალურ პროვაიდერებს. საკუთარ სახლში მცხოვრებთა მიმართ გაწეული მოვლის სერვისები საგრძნობ დხმარებას გაუწევენ როგორც ხანდაზმულებს, ასევე მათ ოჯახებს და რაც მთავარია, შეამცირებს ინსტიტუციონალურ მომსახურებაზე მოთხოვნას.

 

 დასკვნა

 

ხანდაზმულთა შინმოვლის სერვისებს უმთავრესად არასამთავრობო ორგანიზაციები ახორციელებენ, შედეგად, დაბალია სახელმწიფო დაფინანსების წილი და მაღალია პაციენტების მიერ ჯიბიდან გადახდების წილი. აღნიშნული განაპირობებს შინმოვლის სერვისებზე (განსაკუთრებით მედიკამენტებზე. ექიმი-სპეციალისტის ვიზიტებზე და ჰიგიენურ საშუალებებზე) დაბალ ხელმისაწვდომობას და არაიშვიათად კატასტროფულ დანახარჯებს. აქედან გამომდინარე, ხანდაზმული ადამიანების საჭიროებები ძირითადად ოჯახის ტვირთია. ეს განსაკუთრებით ეხება იმ ბენეფიციარებს, რომლებიც საჭიროებენ ცხოვრების ყოველდღიურ საქმიანობებს.

 

ხანდაზმული ადამიანები უფრო ხშირად სარგებლობენ არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ მიწოდებული შინ მოვლის სერვისებით, ვიდრე სახელმწიფო ჯანდაცვითი პროგრამით გათვალისწინებული სერვისებით. თუმცა, პირები ვისაც სჭირდებათ ზრუნვის საკმაო მოცულობის და სირთულის სერვისები უპირატესობას ანიჭებენ სპეციალიზებულ დაწესებულებებში ზრუნვას.

 

 ხანდაზმული ადამიანები უფრო მეტად დამოკიდებული არიან მათ ახლობლების მიერ გაწეულ დახმარებაზე და უპირატესობას ანიჭებენ მათ მიერ გაწეულ ზრუნვას საკუთარ სახლში, ვიდრე ინსტიტუციურ (სპეციალიზებულ კლინიკაში) ზრუნვას.

 

მარტოხელა ბენეფიციარებში ქალები უფრო მეტად ზრუნვას ღებულობენ თავიანთი შვილებისაგან, ვიდრე მამაკაცები, ხოლო მამაკაცები, თავის მხრივ, უფრო ხშირად დამოკიდებულნი არიან მათი მეუღლის ზრუნვაზე.

 

ოჯახებს დიდი წვლილი შეაქვთ ხანდაზმულთა დასახმარებლად და მხარდასაჭერად. საჭიროების შემთხვევაში ისინი წარმოადგენენ ზრუნვის მთავარ პროვაიდერებს. ეს ფაქტი უნდა იყოს აღიარებული და გათვალისწინებული ხანდაზმულთა პოლიტიკის შემუშავებისას.

 

რეკომენდაციები

 

ოჯახები წარმოადგენენ ხანდაზმულთა ზრუნვის სერვისების ძირითად მიმწოდებლებს. ამიტომ მნიშვნელოვანია, მათთვის შესაფერისი ფორმალური მხარდაჭერის მიცემა. სასურველია ისინი ჩართული იყვნენ არასამთავრობო ფონდების სერვისებში და სახელმწიფო ჯანდაცვით პროგრამებში. მიზანშეწონილია, როგორც არასამთავრობო ფონდებმა, ისე სახელმწიფომ შეიმუშავოს გეგმა ოჯახის მიერ გაწეული სერვისების მხარდასაჭერად. ოჯახის, როგორც არაფორმალური მიმწოდებლის კომპონენტის ჩართვა შინმოვლის ფორმალურ სერვისებში აამაღლებს  ხანდაზმულთა ზრუნვის მოტივაციას. ეს ეხება როგორც მამაკაცებს, ასევე ქალებს, რადგან ზრუნვის საჭიროების ბენეფიციართა უმრავლესობა დახმარებას ღებულობს მათი მეუღლეებისა და შვილებისაგან და წარმოადგენენ  ზრუნვის მნიშვნელოვან არაფორმალურ პროვაიდერებს. საკუთარ სახლში მცხოვრებთა მიმართ გაწეული მოვლის სერვისები საგრძნობ დახმარებას გაუწევენ როგორც ხანდაზმულებს, ასევე მათ ოჯახებს და რაც მთავარია, შეამცირებს ინსტიტუციონალურ მომსახურებაზე მოთხოვნას.

 

ბიბლიოგრაფია

 

·   დკსჯეც, 2013. დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. სტატისტიკური ცნობარი. თბილისი. 2013

·         თბილისის მერია, 2012. ქალაქ თბილისის საკრებულოს გადაწყვეტილება №15-49 ქ. თბილისის 2013 წლის ბიუჯეტის დამტკიცების შესახებ. 2012 წლის 15 დეკემბერი.

https://matsne.gov.ge/index.php?option=com_ldmssearch&view=docView&id=1792665#

·         ზრუნვის პლატფორმა, 2013. ზრუნვის სისტემის განვითარების კონცეფცია.

·         მთავრობის დადგენილება 36, 2013,  30.05.2014

·         შინმოვლის კოალიცია, 2010 - შინმოვლის კონცეფცია.

·         Jegermalm M, Jeppsson Grassman E. Patterns of informal help and caregiving in Sweden: a thirteen-year perspective. Social Policy and Administration 2009;43:681–701.

·         Larsson K, Thorslund M. Chapter 8: old people’s health. Scand J Public Health 2006;34(Suppl 67):185–98.

·         OECD Health Statistics 2013, http://dx.doi.org/10.1787/health-data-en;World Bank for non-OECD countries

·         SigurdardottirS, Sundstrom G, Malmberg B, Bravell M. E.Needs and care of older people living at home in Iceland. Scand J Public Health.October 2011.

·         Swedish Association of Local Authorities and Regions. Developments in elderly policy in Sweden. Stockholm: SALAR; 2009.

 

 

Read 2375 times